Gasconha.com - Articles

Farcejadas e peguejadas

Guilhèm Pilard Guichòt — 2026-08-16T09:41:39Z

A Lobea, en l'entre duas guèrras, qu'avèvam ua equipa de maçons carpentèrs qui avèvan tostemps quauque torn a har. N'èra pas maishant, sonque entà arríser. Aquera equipeta que comprenèva Armand Duluc, Francés Mondelh e Bertran Enric. Lo lor manòbre que s'aperava Pèir Graveta.

Que tribalhavan a Còuledan a la construccion d'ua bòrda en ua bòria on cresèvan aus broishs. Deu som de la bòrda, que podèvan observar la passeria de la maisoada e sustot de la mairana qui èra enqüèra alèrta. Que solèva enviar la sua aulhadeta entà anar guardar-la.

En començar a la punta deu dia, los maçons qu'entrèn en la bòrda de las aulhas e que passèn la coda de tots los motons dab òli de terebentina. Las praubas bèstias excitadas per las brutladuras que viravan en la lor cort com hòlas. Quan la vielha hemna las voló miar a la pastura, impossible de las har sortir ! Que devó har aperet aus carpentèrs. E lo ser, l'aulhada ne volèva pas mei rentrar. Los maçons torçuts d'arríser que viengón aidar la prauba hemna. Los braç lhevats au cèu, que engomiva los maishants sòrts !

E puish lo dia de la « lhevèra » qu'arribè. Quan la carpenta èra posada, los obrèrs que cavilhavan la cerimana sus la quau fixavan un foalhàs. Ad aqueth moment, tradicionaument, lo mèste de casa que pagava aus carpentèrs un bon repaish, tostemps hèra plan arrosat. E qu'estó lo cas, aqueth còp !

Lo manòbre, Pèir de Graveta, hart pitard, incapable de tornar a lor, qu'estó cocat dens lo hen de la bòrda entà i cubar lo son vin. Pèir qu'avèva duas mostachassas que n'èra hèra fièr ; que balhè ua idea diabolica aus sués collègas a pena mensh harts que eth : que s'armèn de cisèus entà l'ac copar. Au prumèr còp de cisèu, Pèir qu'avó ua reaccion a despieit deu sué som. Los copadors de mostachas que hasón arrèrpè de paur qui's desvelhèssi, mes que's tornà adromir.
L'endoman, quan lo Pèir descobrit qu'èra mutilat, que s'endemoniè. Que brandiva e que getava tot çò que trobava sus lo son passatge : palas, martèths, palahèrs, cabirons...

Un cosin deu men pair, lo Bernat de Lanavèra qu'èra estat victima de ua colhonada deu pair de lo Fèliç Sabatièr e de lo sué amic d'Arista que demorava a Bedoth de Rivarroi. Aqueths dus qu'èran de « charmants tipes » mes qu'èran hèra imaginatius entà s'arríder de quauqu'un.

Un ser, que decidiren d'anar har bramar las vacas de lo Frairon (Bernat de Lanavèra). La bòria qu'èra compausada de ua vielha bòrda acolada a la casa (adara qu'ei au Francís Rotger e qu'estó demolida). Ne i avèva pas sonque ua crampa on dromivan a tres lhits. Los dus colhonets que's metón a imitar l'un la vaca, l'aute lo vetèth qui a hami, e aquò de mei en mei hòrt. Que fenín per desvelhar lo vielh que se metot a cridar.
« Eh Bernat, desvelha't ! que t'as desbrombat de har popar lo vetèth ! »
« Mes diable d'omi ! se'vs disi qu'a popat lo vetèth. »
De segur, com los dus escotavan la disputa, vaca e vetèth que se calmavan !
Que atendón un moment e que tornèren bramar.
En·hastiats, Bernat e lo son pair que fenín per se lhevar, qu'alucàn la lampa tempèsta e lo Bernat qu'anà a la bòrda. Las vacas que armugavan e lo vetèth que dromiva darrèr las taulas qui servivan de murralha. Los dus colhonets que's torcèvan de arríder en escotant los Frairons a har au brut en tornant a la sua crampa.

Tèxte : l'Andrèu de Lanavèra

Arrevirada : lo Patric Colinet & la Maria Elena Puei Dicard

Leçoneta de filosofia

Guilhèm Pilard Guichòt — 2026-08-07T11:13:48Z

Qu'ei un paradòxa, mes jo qui desiri que los joens n'agin pas a tribalhar durament com ac hasom, que soi convençut que'ns sentívam mei urós que los joens de vint ans actuaument.

Adara, los joens que son guastats. Or, se volem profieitar de quauquarren, que'n cau estar estat privat.
Jo, quan avoi lo men prumèr velò en 1934, la nueit, que'n saunejavi e qu'èra ua bicicleta d'ocasion.
Adara, qu'an la veitura abans d'aver lo permís !

E totun, que tribalhèm com bueus : tribalhs de fòrça. A la declaracion de guèrra, qu'aví dètz-e-ueit ans. Los omis que partín e que devoi acompanhar la batedera sus totas las parguias : Hartaneròt, Lapèth, Robin, Guilhèm, Lo Clavèr, a noste, puish tot lo torn dinc a Baile. Qu'estoi jo qui portèi tots los sacs plenhs, sacs de quate-vints quilos, dab la mieitat deus ostaus de dus solèrs, dinc au som deus solèrs ! tot sol, a dètz-e-ueit ans !

Mes ne nse'n vedèm pas. Lo sol chepic, qu'èra la sortida deu dimenge e sustot lo rugbi que'ns sodè hèra. Mes ne tribalhàvam pas per los sòus. Qu'èra entà lo plaser deu tribalh plan hèit. Que'm sovieni, dab lo Justin, lo noste darrèr vailet, que dalhàvam « tojas » tot lo dia. Lo ser, que contemplàvam amassa los nais hèits per la jornada e que nse'n tornàvam en cantant, eth dab ua bona hauta e jo a la baisha.
Tà las obrassas, que ns'arrestàvam au cap deu camp entà deishar bohar los bueus e que'n
profieitàvam tà discutir dab lo vesin qui eth tanben hasè la pausa au camp d'a costat. E que'n
troçàvam ua, tranquillament.

Tèxte : lo Laurenç Gracianeta
Arrevirada : lo Joan Pau Descòrbs

Còishes de l'Assisténcia e misèria

Guilhèm Pilard Guichòt — 2026-07-13T12:27:54Z

Qu'èra hèra frequent qu'ensenhèssin còishes de l'Assisténcia Publica. Que'us sollicitavan tanben entà tribalhar a la bòrda (com los còishes de la maison d'aulhors).
Mes dens daubuas maisons, que i avè de que díser tà çò de la taula a tau punt que entà la « batèra », daubuns proprietaris reputats aganits ne trobavan pas arrés entà'us balhar un còp de man aqueth dia. Lavetz, qu'imaginatz lo sòrt deus « espitalets » dens taus maisons !
L'un d'eths, qui moriva literaument de hami, qu'avè pres l'abitud de s'eclipsar de cap a la bòrda autanlèu qu'ua pora cantava. Que garrapoava l'escala, trobant la pora, que'u panava l'ueu tot caut e que l'empassava suu pic.
Un còp, mentre qu'ensajava de trobar la pora qui vienè de cantar dens lo hen, qu'entenó la vielha qui garrapoava l'escala. Que devè suspectar quauquarren. Esvarjat mes tanben ahamiat, que lhevè ua pora deu nis, que vesó un ueu e que'u s'empassè goludament. Que s'èra enganat de pora e au lòc d'empassar un ueu fresc ponut, qu'avè avalat un « nidau », un d'aqueths ueus poirits que deishavan au nis entà i fidelizar la pora !

Un aute còp, lo mèste d'aquera bòrda qu'avè miat dus polòis au marcat de Somolon mes qu'avè devut tornà'us miar pr'amor n'avè pas trobat crompadors.
E que s'i tornèn la setmana seguenta. Los dus polòis que tornèn partir au marcat las patas ligadas.
Enqüèra un còp, impossible de'us véner un bon prètz e que tornèn a Lobea.
Lo mèste despieitat qu'enviè « l'espitalet » liberar los polòis dens la poralhèra...
òc mes... aqueth segond viatge las patas ligadas qu'èra estat fatau a un polòi. Qu'èra mort !
La dauna que comandè au gojat de har cauhar aiga tà plumar l'animau. Quan tirava ua tuha de plumas, que darrigava un tròç de carn ! Ua vertadèra tuadera !
La hemna que hasó longament borir lo vielh defunt polòi : ne casè finaument pas tròp mau pr'amor aquera setmana, ua costurèra que vienè tribalhar a casa. Que'n mingèn tot dia e la prauba hemna que disè que n'avè pas jamei minjat autant de carn de la soa vita !

Tèxte : l'Andrèu Lanavèra
Arrevirada : lo Joan Pau Descòrbs

Lo Paisan

Guilhèm Pilard Guichòt — 2026-06-28T17:22:22Z

Que soi paisan rei de la tèrra
Que l'arrosi de mas sudors
La bona tèrra neuricèra
On plan com nats vivem urós
Quan la laudeta au punt deu dia
Canta gaujosa hens deu soc
Jo tanben soi dehens ma via
Tà tribalhar (bis) dinc au sococ.

Tà jo las planas verdolivas
Qui son pingorladas de flors
Tà jo las tucòlas omprivas
Ondradas de mila colors
E tanben las honts clarejantas
On l'aiga chorra peus tutèths
Tà jo los arrius briulejants
Lo bòsc on cantan (bis) tots los ausèths

Per'mor que'n vau per las passadas
Dab los esclòps herrats de claus
Qu'èi las culòtas pedaçadas
E sovent marchi pèdescauç.
Quauques peguilhàs de la vila
Estaires o minja-quan-n'as
Que creden segotí'm la bila
En m'aperar (bis) lo paisanàs !

Praubòts ! trimar shens cès ni pausa
Devath la ploja o lo sorelh
Aquò, mon Diu n'ei pas gran causa
Jo qu'èi bon braç bon pè bon uelh
Tà la cabeça entà la dalha
Tà la pica, tà l'arrestèth
Trobatz-me mossuròt qui'm valha !
Pensatz-i hèra (bis) beròi capdèth ! ...

Mes quan vien l'òra de la taula
Ah ! no'm hèi pas pregar tanpòc
Si n'i a qu'an l'apetit drin aule
Jo que soi tostemps boharòc
Bona tarrissa de garbura
Bèra godala au mens quan n'i a
Un trocicòt de mascadura
Dessús un gran (bis) quilhon de pan.

Lo defunt sablon

Coquets dab grans d'arrasim secs

Guilhèm Pilard Guichòt — 2026-06-13T14:03:14Z

Ingredients :

120 gramas de sucre ;
2 ueus ;
120 gramas de bóder ;
Grans d'arrasim secs ;
400 gramas de haria de segle.

Aprestatge :

A un ensaladèr, hicatz lo sucre e los ueus.
Mesclatz.
Descalhatz lo bóder a huec doç.
Un còp sucre e ueus mesclats e bóder honut, hètz colar lo bóder a la purmèra preparacion.
Mesclatz.
Hornitz los grans d'arrasim secs apuish la haria de segle.
Mesclatz.
Deishatz ahredir enter duas e tres òras de temps a l'arrefrigerator.
Preparatz cilindròts arredons.
Copatz disques a la pagèra voluda.
Dispausatz-los sus la placa deu horn.
Hètz còser vint minutas de temps au horn a 160°C.

Arrecèpta : lo Joan Guishòt
Arrevirada : lo Guilhèm Guishòt

A l'ostau

Guilhèm Pilard Guichòt — 2026-05-29T13:13:02Z

Que m'obreishi lo contravent,
N'i a pas briga de vent.
Lo jardin banhat de só e d'arrós,
Que hè un limac urós.

Au hons, l'arribèra qu'ei cobèrta de bruma,
Dens la prada, l'aso que brama.
Com un astre dens lo cèu,
Son penuts los Pirenèus.
Los arbos qu'an arrevestit lo lor verdolin,
De totas las colors qu'ei l'arcolin.
Abriuladas hèn vàder bèth lo cabelh de blat,
Dens lo camp, milhòc e vira-sorelh son enruats
L'ariçon s'arreviscòla doçament,
En minjant quauques ueus lentament.
Quan jo, dens lo casau,

En craquant la prumèra ahraga, quin tesaur !
Orquidèas e uelhs d'ausèths colorejan la tèrra,
Peunas e cotèras floreishen la cantèra.
La cloca se passejant dab lo son piucòt,
E lo cocut me disent : “l'ivèrn ei mòrt, l'ivèrn ei mòrt !”

Doça França : La pelèra o lo tua-pòrc dens las Lanas

Guilhèm Pilard Guichòt — 2026-05-09T17:02:20Z

Quan lo noste regent e'ns demandava ua composicion « a subjècte libre », que'ns previenèva : E ne hàcitz pas lo « Tua-Pòrc » !
La pelèra, qu'èra un lòc comun (o arreborida) qui marcava ua maishanta manca d'imaginacion.

Qu'èra l'ivèrn. La velha, la mair qu'avèva aprestat las bacias, los cotèths, lo linge e lo pair solhas, lenha, la cautèra. Los vesins qu'arribavan de cap a sèt òras. Que prenèvan lo cafè. « Tè, Gordon qu'es aquí ! »

Un tipe gualhard qui sortiva d'un break, que's desplegava la troça, que s'agusava los cotèths e lostalhucaders a l'ahialon. Los òmis qu'entravan dens la cort e que possavan lo pòrc dens la cauja, los òmis que'u hicavan sus ua balança.

Puish que possavan lo pòrc de cap a la meit – ua sòrta de barca de husta pausada suu plèr. La mair que s'apressava dab ua bacia, l'escanador que hasèva un entalh e qu'i plantava la pala en anar a contrabriu tà copar la jugulara. Lo sang que shisclava a pishòrra com d'ua pompa e lo pòrc que possava uglaments qui s'estupavan dab la bèstia. Que virèn la meit, qui, plea d'aiga borenta, que vadèva un banhader. Devath lo pòrc, que botavan cadenas qu' òmis, los uns de cap aus autes, que shirgavan l'un après l'aute en molhar sovent la bèstia en çò que d'autes pelavan lo cot dab grataders.

Puish Gordon que darrigava las pedits dab estialhas, que metèva l'escalòt, ua escalòta, enter la meit e lo pòrc, que tirava las liguetas de las patas de darrèr, qu'i passava un manchon, que'u fixava a la fin a las cavilhas de l'escala – que calèva apiejar adara contra la murralha.
« E va'm cuélher la botelha », ce'm disèva lo pair. Pendent que los òmis e bevèvan adarron un veire de vin blanc, l'escanador que penhicava la pèth, que s'i plantava lo cotèth e que repojava de cap au vente, enter las mamèlas en avisà's de non pas traucar ni lo glanèr ni los budèths tanpòc, que repojava dinc a las patas ; puish que vueitava la bèstia en daishar càder dens ua bacia los tròç las hemnas, dens la cosia, que trigarén, netejarén e talhucarén tà'n con.hir los budèths.

De cap a dètz òras, qu'èra lo dejunar, un solide repaish de pastèr, de puç e de hromatge.
Puish Gordon que tirava los budèths que las hemnas e alargavan lo tutet on los hrairs e jo e vueitàvam a tot doç caishas d'aiga doça – e la mèrda que's vueitava. L'escanador que descopava la caisha toracica a la sèga, que copava lo cap e la bèstia adara qu'èra exactament « Lo bueu pelat de Rembrandt o de Soutine ».- Que sequeré dus jorns dens aquesta posicion, abans que l'escanador n'acabèssi l'estroçatge : lo pair que salava e qu'estruçava los camalhons, las espatlas, las costeletas, los loms, mentre que la mair e talhucava la carn de l'òssa tà las saussissas.

A la fin, qu'èra lo repaish e un repaish de hèsta dab hitge gras, salmis e rostits abans las tortièras e l'armanhac ; mentretant las tripas que cosèvan, los mainats que devèm picar dab ua agulha.

Enfin, lo ser, los vesins que tornavan : que disnavan, puish que hasèvan a la belòta ; e los còishes que podèvan velhar un chic.

– Qu'èra ua jornada de hèsta , ua jornada gaujosa.

Tèxte : lo Sèrgi Laforcada - Arrevirada : la batalèra d'Agrad'òc deu Poi

Pax vobis

Guilhèm Pilard Guichòt — 2026-03-30T08:23:55Z

Que la patz deu bon Diu tostemps sia dab vos
Sia la vòsta union, devath sa guarda urosa
Que'vs balhe los plan.hèits qui non balha qu'aus bons
Que mie vòstes pas de sa man poderosa
Qu'ajatz en tribalhant deu matin dinc au ser
Hèras grans suus solèrs e las barricas pleas
Qu'ajatz cançons au còr, jamei jamei plors
Tà'us eishugar, qu'ei pro hemna ta man valenta
Puishque fruts de l'amor, las hilhas e los hilhs
Arron de vòsta taula, arrams de bona soca
Possan, hòrts com corau, tilhós com los vencilhs
Dab l'arríder suus pòts, e la canta a la boca.

Andrèu Baudòrre

Clafotís

Guilhèm Pilard Guichòt — 2026-03-23T12:36:52Z

Ingredients :

40 centilitres de lèit ;
4 ueus ;
180 gramas de sucre ;
1 saquet de sucre vanilhat ;
100 gramas de haria ;
1 pechic de sau.

Aprestatge :

Peu torn de 40 minutas de temps au horn a 210°C.
Haria, sucre e sucre vanilhat.
Cracatz los ueus. Versatz la lèit.
Plat boderat.

Arrecèpta : la Maria Elena Puei Dicard
Arrevirada : lo Guilhèm Guishòt

Malenconia

Guilhèm Pilard Guichòt — 2026-03-08T12:40:23Z

Que soi lo darrèr bòsc sagnat a cada arame
Que soi l'arrecotet ahuelhat de poson,
Que soi l'ausèth perdut qui viu son darrèr rame,
Lo petit esquiròu qui's morish en preson.
Que soi un innocent enclavat dens la guèrra,
Que soi lo tot petit qui jamei serà gran
E lo praube vadut tà morir de misèria,
Que soi lo qui a aprés e viu en se carant.
Que parli entà l'Amor perdut a l'aventura
E entau còr clavat per la maishancetat
E tà tu, Libertat, getada en cobertura
Sus lo jaç deu profieit e de la laishetat.
Que parli entà Tu, vielh Omi de l'Istòria,
Tu qui apèran lo hòu, pr'amor de't har carar,
Tu que sabès, ditz, que sabès plan... la tèrra...
Quan èra iscla de patz, on ne sabèn plorar...
Que n'avès hèit cent còps, mila còps la virada
Cuelhent a cada pas lo frut qui t'èra dat,
Dab lo sorelh au cap, com èra l'estelada,
E dens los uelhs l'arrai de l'immortalitat.
Qu'aurí volut estar l'amic de ton gran viatge
E tiéner dens la man, la man qui'm manca tant,
Qu'aurí volut estar au ton darrèr partatge
D'un temps qui ne poish pèrder... e qui perdi pertant.

._._._.

Que't voi parlar a tu, tu, uei qui m'escotas,
Tu, qui ès vienut de luenh cuelhe't un mot d'espèr,
Tu, joen de tot país, qui suu camin e't botas
En cercant dens lo cèu ton estela qui's perd.
Que't voi díser... qu'èi paur au temps qui va tròp viste,
Paur, a las mans qui's barran suus manges deus fesilhs.
'd aqueths reis ahamiats qui's perderàn la vista
A panà's dens lo sang lo reiaume deus hilhs.
Que voi espiar lo vent es.huelhar lo nublatge
Que voi sentir lo só dens los plecs deu men còs,
Que voi seguir l'arriu pèdescauç suu ribatge,
E enqüèra pèrde'm au pregon deus grans bòscs...

Que voi préner lo temps d'arríder au mainatge,
Que voi sarrar la man qui'm balha l'amistat,
Que voi, ò, desbrombar la paur, la paur sauvatja
Desbrombar la violéncia e la maishancetat.
Lavetz, si Tu, mon Diu, Tu qui ns'as hèit la tèrra
E qui nse l'a balhada au grat de ton umor,
O, si podès, Mon Diu, si podès, lhèu enqüèra
Daishà'ns çò qui'ns damora d'ua brigalha d'Amor.
Ne'n cau pas guaire mélher si volem enqüèra
Avançà'ns suus camins hueitius dens lo parçan
Que vien tà ishugar mentr'un uelh de misèria
On, dens un shuc d'amors punteja un shuc de sang.

._._._.

Lo vielh òmi qu'ei mort, tot doç, dens un silenci,
Qu'ei partit uei matin adromit sus l'arriu,
Lo vielh òmi qu'ei mort, que n'èi mau quan t'i pensi
E que s'a miat dab eth tots los matins d'abriu.

Lo defunt sablon