Lo capitèth 27 deu clastre de l’abadia de Sent Sever de Rustan (ara mudat dens lo jardin Massey de Tarba…) qu’apèra l’uelh. Un leon, dab beròia crinièra, que s’escapa en tot córrer, perseguit per ua licòrna… Mes, estranh de la causa, la licòrna que honha deguens lo cuu deu leon lo sue còrn.
Qu’ei la licòrna sodomita !

Quauques explics.

Lo nom « licòrna ».

En gascon :
Lo diccionari Lespy/Raymond que da :
• « Licorn » : licorne. «  Exaltaras mon corn Cum lo de la licorn » (Psaumes- Arnaud de Salette). Lespy que nòta « le texte porte par erreur l’alicorn » (sic).
• « Licornat » : faon de la licorne. « Liban e Hermon s’en mautan Com los licornatz qui sautan » (Psaumes- Arnaud de Salette).
Que vegem escriutas las duas fòrmas : la licòrn(a)/ l’alicòrn(a).

Lo diccionari Per Noste que da :
• « l’unicòrn » (m),
• « la licòrna »,
• « lo licòrn » (vielh)
• « lo licornat ».

Lo Palay :
• « la licòrna »
• « lo licornat ».
mes « l’unicòrn » n’ei pas brica mencionat.

En occitan lengadocian :
• « l’unicòrn ».
• « la licòrna »

En catalan :
• « l’unicorn ».

« La licòrna/l’unicòrn/l’unicòrna », très fòrmas utilisadas en gascon. « La licòrna » que sembla la mes emplegada.
En lengadocian e limosin, « unicòrn e licòrna » que son emplegats mes dus poètas occitans que parlan de la bèstia mitica en emplegar arren que lo mot « unicòrn » :
• Pau-Loís Granier (Lemosin) : La Dama a l’unicòrn.
• Max Roqueta (Lengadocian) : Lo maucòr de l’unicòrn…

Etimologia.

Deu mot latin « unicornis » = « qui a un còrn unic ».

Lo mot latin :
• que da directament : « unicorn » (anglés), « unicorne » (francés vielh), « unicorn » (catalan), « unicornio » (castilhan).
• que da per aglutinacion e maishanta copadura : « alicorno » (italian), « alicorne/locorne/licorne » (francés vieh), « alicòrn/licòrn » (occitan vielh)…

Exemple de cambiaments : unicorne > une icorne > l’icorne > la licorne…

Lo mite.

Que coneishem fòrças descripcions escriutas d’animaus d’un còrn unic dempuish l’antiquitat.
Los viatjaires ancians que mesclèn visions, racontes d’animaus exotics coma lo rinoceròs, l’antilòp…
Pòc a pòc, l’imatge de la licòrna qu’estó creat, fruta d’ua mescla de tradicions oraus e escriutas. De la fin de l’Atge-Mejan dinca la Renaishença europèa, que devengó l’animau imaginari màger per nosta, semblant un chivau blanc de pelam dab un corn frontau unic, long e puntagut. Qu’ei plan aqueth còrn unic de qui hè la licòrna…

Qu’òm pòt véger encòra dens la catedrala de Sent Bertran de Comenge un « còrn » de licòrna emplegat coma baston pastorau au sègle XII, de fèit un « còrn » vertadèr de narvau (unicòrn de mar). Los « còrns » que passavan per avéder lo poder de garison e de purificacion.

A l’Atge-Mejan, la licòrna qu’a ua simbolica complicada. Qu’ei coneishuda coma bèstia femèla e vèrge mes lo sue còrn puntat cap au cèu que passa tanben per un simbèu fallic e donc mascle ! Aquera dualitat qu’acara virginitat e fertilitat, lua e sorelh, femèla e mascle.

A çò que disèva lo legendari, la licòrna qu’a un enemic : lo leon.
Lo sue pelam blanc, color de la puretat e de la castetat que s’i sembla a la lua. Qu’ei un simbèu femenin.
Tot au contrari, lo leon au pelam flamejant, qu’ei un simbèu mascle e solari.

Un raconte deu sègle XII («  Lettre du Prêtre Jean  ») que descriu lo combat d’ua licòrna e d’un leon. La prauba bèstia, lo còrn plantat dens un arbre, non se pòt pas brica deféner e lo leon que la tua. Dens lo conte de Grimm, « Lo sartolet valent  », que s’i veg tanben ua licòrna dab lo còrn plantat dens un arbre.. !

L’escultor deu noste capitèth qu’avèva ça’m-par en cap tot aquò… mes dab l’arríder en mes ! E que scultè la fin deu combat coma ua farcejada : la licòrna qu’a lo còrn en davant, simbèu fallic deus beròis tà boçar lo cuu deu leon pauruc...

Las bèstias que son plan sovent escultadas dens l’art medievau, emplegadas coma exemples que cau seguir o non…
Mes la licòrna fallica deu clastre de Sent Sever qu’ei, ça’m-par, ua realisacion unica.