Gironda : Romana

(...) passèt lo son temps de mainada au sud de Gironda, ací on damòra sa familha. Es lo son gran-pair que, en tot purmèir, li parlèt deu gascon. Ahuecat de l’istòria d’Aquitània, descobrit sa lenga e decidit de seguir un cors public dens la banlèga de Bordèu. Deishèt lèu lo cors que pensava tròp « universitari » mes contunhèt de s’interessar.
Es pr’aquò qu’au collègi (en tresena), quan lo professor deu licèu vengot parlar deu cors de gascon, Romana decidit de s’inscríver...
L’ahar durèt tres ans, estudièt la lenga mes tanben, e, es aquò que mei la pertoquèt, l’istòria d’Aquitània desapareishuda e desbrombada. S’en seguit una tropa de questions per çò qu’es deu perdequé d’aqueste silenci, dab lo desvelh d’un sentit d’injustícia. Estot tanben una presa de consciència deu ligam qu’existis dab la soa istòria pròpria portada per sons radics.
Dirèi, per abracar, que Romana descobrit una « identitat », dab lo son contengut istoric e
civilisacionau, mes tanben afectiu e collectiu.

Un còp passat lo bachelierat, com contunhar de parlar e de víver la cultura d’òc ?
Romana n’èra pas la sola a voler contunhar la lenga, un deus sons amics de licèu avè hami tanben d’apréner. Atau los dus podoren parlar amassa, e lo dròlle ajot l’ideia de demandar au professor (adara retirat) una conversa cada setmana en « visiò ». Aquò se perlonga dempui tres ans : cada setmana un moment de paraula en gascon atau de har víver la lenga.
Chic a chic, lo gascon vasot la lenga de comunicacion. Tanben, son numerós los joens que parlan en gascon, o deu gascon sus Instagram, e Romana de seguir los hilats sociaus tant com de legir, contes e poèmas o d’escotar la musica occitana (en tot purmèir la de Nadau, çò dishot).

Fin-finau, Romana s’apita moments de vita en gascon, mes tanben, com viu dens lo nòrd de França, s’agrada de mesclar lo son francés dab mots com « ostau o telefonèt » en tot utilisar tanben los mots locaus de la Picardia.
Qu’estudièt per gavidar una ninoèra e obténot lo diplòmi d’educatora de nins. Lèu, anarà per quauques mes au Canadà trabalhar dens una ninoèra. Son los quites canadians que li prepausèren d’ensenhar (dab cançons e jòcs) l’occitan aus mainatges ! Una auta obertura aumonde que non pas en França ! « Quan torni, que vòu apitar ací un establiment bilingüe dab una bòrda educativa. »

Mes perqué tot aquò ? Qué donc li pòrta de parlar la lenga ?
Mei d’emocion que non pas de practica : « Quan parli la lenga, me sentissi jo ... » Atau me contèt. Lo gascon es mei una passion qu’un utís de la vita-vitanta, pui que las escasenças de parlar son raras... Mes que vòu contunhar de s’ensenhar la lenga, e de la poder pertatjar : « Una lenga es hèita per comunicar e se pòt pas comunicar solet ! »
Shens cap de dobte, ensenharà la lenga a sons dròllets !

Gers : Remesi

(...) n’a pas entenut parlar gascon dens la familha, mes, com un chic de pertot dens la familhas, s’utilisava deus mots e de las expressions occitanas en francés... Atau se remembra que lo monde disèva « a vista de nas » que dens lo son cap s’escrivèva « Abistodenas » en un sol mot... Atau passèt a costat de la lenga mantuas annadas. Tanben, se remembra mainatge dens las annadas 90, d’aver cantat "Se canta". Mes tot aquò, non es pas pro per hargar lo gost de la lenga e de la cultura d’òc, medish se pòt pausar una mèrca
suu camin.
Com se passèt per plan de monde, lo temps deu COVID, estot un temps de cambiament de vita : Remesi, decidit de deishar lo son trabalh d’ingenior en informatica a Tolosa, per se mudar en musicaire professionau e har virar lo son grop de musica « les Graines de Sel".
Tanben, en deishar Tolosa, que s’avè hami de tornar trobar sas « tucas gercesas ». Un cambiament de vita au tot que permetot tanben de tornar trobar la cultura d’òc...
Es alentorn de la musica que va descobrir la cultura en rencontrar un chic per escàs un musician e contaire gascon : Marc Castanet. « Èri vestit en palhassa pr’amor que hasèvi ua animacion entà Amnesty Internacionau qui hestejava los 70 ans de la Convencion de Genèva. Vengot me véser atau de charar e piquèt la mea curiositat quan me parlèt de la boha de las lanas de Gasconha ».
Es atau que decidit de se trobar una boha e d’apréner la musica tradicionau dab los cors que balhava l’ACPPG (Associacion entà la Cultura populara en País Gascon).

Es en partir d’aquesta descoberta de la musica que se virèt cap a la lenga : cantar e compréner los textes occitans beròis e, perqué pas, un dia, har creacion en Occitan.
Mes, impossible de trobar un cors de debutant dens Gèrs ! Li a falut una auta escasença, en tot rencontrar Patrice Labat, un professor qui anima los talhièrs d’occitan a Beaumont de Lomanha. Èra plan luenh de l’ostau, mei d’una òra de camin, mes lo contact èra deus bons, e de tota fèiçon, n’i avè pas nat cors mei pròche. S’angot donc,a setmana passada, au cors per apréner las basas de la lenga...e s’i gahèt lo « virus ».

Una seguida de rencontras e de situacions on lo azard mia lo jòc.
Es benlèu d’aqueste apielament de dificultats que tirèt l’ideia d’utilizar sas competèncias d’engenhaire informatician entà ajudar associacions occitanas e melhorar la lor visibilitat dens lo monde numeric.
I avè plan de besunh ?
Atau tornèt (benevolament) apitar lo site web de l’ACPPG (acppg.org) e lo de l’Ostau Gascon (Federacion de las associacions occitanas de Gèrs ostaugascon.org) dab atrunas liuras e agratís.
Adara que damòra engadjat dens las duas associacions e medish embauchat per la segonda quauquas òras la setmana. Tanben s’estrambordèt per la Passem (la corsa per la lenga) on vasot coordinator departamentau preu Gèrs.

Mes la mei grana descoberta, vengot quan comencèt d’ensenhar los cants, la musica e las danças occitanas aus mainatges de las classas bilingüas dens Gèrs : véser los mainatges parlar la lenga ! Tots qu’avem de compréner que l’educacion e la transmission son essenciaus entà lo suberviu de la lenga.
Parlar aus mainatges ? Comença un chic dab sa hilha a har passar mots e expressions, mes tanben a escambiar informacions sus la lenga atau de li balhar l’enveja d’anar mei luenh.

Bearn : Guilhèm

(...) qu’a tostemps entenut parlar gascon en familha ! Fau díser que Guilhem es biarnés : un parçan on la lenga damòra mei o mens viva. Quan èra dròlle enteneva parlar a l’ostau on cadun avèva una bona rason d’emplegar la lenga : "La mairbona que l’utilizava per defauta, lo pairbon que l’utilizava entad escarnir, la mair que l’utilizava ende cantar e lo pair que l’utilizava entad arnegar".

Solide que son pas numerós los dròlles que pòden contar aquò a l’ora d’ara, que sii per escarnir o arnegar, l’us familhau de la lenga es casí desapareishut. E quan n’ic es pas, la vergonha, lo mespretz o l’inutilitat sociau pòrtan los darrèirs locutors a se carar e a desbrombar..

Lo Guilhem, eth, que contunhèt de parlar, çò purmèir pr’amor que li agradan las lengas, e pui pr’amor que lo son mei gran amic que parlava creòle. Se dishot alavetz que puiré har parèir en parlar la lenga de casa. Es atau que descobrit que la lenga es "un aute biaish de comunicar doncas de pensar, doncas de véder lo monde".

La vergonha de la lenga ? La deishèt un dia qu’espièt a la television un documentari pertocant la vita rurau en Gasconha au sègle vint-e-unau. Qu’i vesot un gojat qui parlava gascon, qui portava lo berret, qui arreglava lo bestiar en tot díser : ’Que soi gascon cap e tot e n’èi pas la vergonha dessús’...Se dishot : « Perqué pas jo ? çò qu’aténes ? Dèisha d’estar espectator ! Sias actor ! Ageish ! Anem ! Haut ! En davant ! ».

Mes benlèu que davant tota causa, l’engatjament es afectiu, a la question « Perqué aqueste engatjament cap a la lenga, quan tant s’autes deishavan càser ? Lo Guilhem respon :
– Entad escambiar dab la mairbona
– Aquò se podèva pas har en francés ? Èra milhor en gascon ?
– D’abòrd ua pr’amor lo gascon qu’èra la lenga mairau de la mairbona, e puish per’mor a jo que m’agradavan los desfís, alavetz que decidii qui parlèri gascon dab era. A la mairbona que l’aimavi hèra... ».

Aisit alavetz d’apréner e de praticar la lenga quan se parla en familha e dens un maine on tant de gents enqüera pratican... Dens la familha, mes pas sonque, nos contèt Guilhem :
Panamòrts dètz ans enlà, trobèt en arribar dens aqueth trabalh, qu’una brava mitat deus emplegats jà parlavan o sabevan parlar : i avè sonque de contunhar.
La seguida, aquí tanben, s’endralha pr’amor de rencontras : « que hè nau ans qui hèi lo formador de gascon. Per un encontre dab ua persona qui’m disó un dia : « que parlas gascon e qu’ès adaise dab lo monde donc que pòts ensenhar la lenga ende que sia tostemps parlada » ».

Adara trabalha dab mantunas associacions qui l’an cuelhut per animar cors. La lenga emplegada es vasuda lenga de trabalh, pr ‘amor que permet de beneficiar d’un crèdit de hisança. Guilhem desvelopèt cors de pertot en escampilhar una comunicacion hòrta : aficas, afiquetas, a las bibliotècas, a las botigas eca ... corrics, articles de jornau, anóncias a la ràdio e a la television locaus e mei un site internet e un compte Instagram... De mei de la difusion de las activitats, qu’a la volontat que la lenga se vesossi chic de pertot.
Lo cors son pas, egau, la sola accion miada : conferèncias, collectatges, rencontras o mòstras, tot un sarròt d’activitats atau d’arrestituir au public las òbras hèitas e de tornar apitar una vita collectiva occitana.

Un aute maine, per lo Guilhem es lo cant, que practica dempui dètz ans com « un factor ligant qui hè partida de la civilizacion gascona ».

Fin-finau perqué tot aquò ? Qu’èi podut compréner, dens las paraulas de Guilhem, un sentit hòrt de la gasconitat : « Lo gascon qu’ei la lenga mairau d’ua partida deu pòble gascon. Lo gascon qu’ei un ligam enter las generacions. Lo gascon qu’ei un ciment de la comunautat nòsta... » Solide qu’aqueth sentit de comunautat non exitis pas mei en çò de hòrt gents, mes lo Guilhem « s’empara sus las personas qui ac senteishen atau ende desvelhar aqueth sentit cap aus autes » ...
E solide que lo gascon damòra la lenga de casa : « La mairbona que disè ’patés’, lo pair que ditz ’biarnés’, que disi ’gascon’ e lo dròlle que diserà ’occitan’, totun que parlam tots la lenga de casa ».