Mots

- Gaby

marcs

français : branches maîtresses

En parlar guienés. ENTREMARC = fourche d’un arbre


 

- Gaby

nogalha

français : cerneau de noix

En parlar guienés

voir aussi :

nòga / noix

Prononcer entre "nogue" et "nogo".
variantes : notz (prononcer "nouts"), nòda (prononcer "nòdo")

dérivés :
en nord-gascon, noguèir (prononcer "nouguèÿ") ou notzèir (prononcer "noutsèÿ")
hors nord-gascon, noguèr (prononcer "nouguè") ou notzèr (prononcer "noutsè") ou nosèr (prononcer "nouzè") : noyer
nogueirèda (nord-gascon ; prononcer "nouguèÿrède") ou notzarèda (nord-gascon ; prononcer "noutsarède"), nogarèda (nord-gascon ; prononcer "nougarède") : endret plantat de noguèirs o de notzèirs


 

- Gaby

tarnuga

français : chiendent

En parlar guienés


 

- Gaby

cabòrna

français : creux, trou, dans un arbre

En parlar guienés


 

- Gaby

desnogalhar

français : ouvrir une noix

En parlar guienés

voir aussi :

nogalha / cerneau de noix

En parlar guienés


 

- Gaby

genebreta

français : piquette de genièvre

En parlar guienés


 

- Gaby

engrijòla

français : lézard des murailles

En parlar guienés

voir aussi :

 

- Tederic Merger

bruma

français : brouillard

Si les eskimos ont 36 mots pour nommer la neige, les gascons devraient en avoir pas mal pour nommer le brouillard...
"brumasse" ? E que mei ?


 

auguit

français : ?
voir aussi :

auga / molinie bleue

Prononcer "awgue"...
"graminée vivace qui croît notamment dans la lande humide" ("Petit vocabulaire de la forêt landaise", Ed. Confluences, B. et JJ Fénié)
dérivés :
auguicha (prononcer "aouguitche" - synonyme de "auga") : molinie
augar : lieu humide, boueux (prononcer "awgà"), lande humide

Etymologie :
"auga" peut venir du latin "alga" (algue) ou être en relation avec le basque "alga" (prairie, fourrage), qui vient peut-être aussi du latin "alga".


 

devantau

français : ?

 

boeiria, boiria, boria

français : maison du laboureur

Prononcer "boueÿrie"...

variante :
boiria (prononcer "bouÿrie"...),

voir aussi :

Noms damb "boeiria, boiria, boria" :


 

 ?

français : maison du maître

 

cassurte

français : chasseur ?

"cassurt" (mais alors sans "e" final !) peut être une forme nord-gasconne, comme "tracturt" pour le mot français tracteur.
Dans ce cas, "cassurt" serait gascon par le radical "cass" (en fait "caç"), avec une terminaison "urt" qui met la terminaison (le suffixe) française "eur" à la sauce nord-gasconne.


 

 ?

français : espace réservé aux cochons

pour le jeu des trésors en Aquitaine merci

voir aussi :

parc / abri pour des animaux

Aussi bien les parcs à huîtres que les parcs à moutons...
Selon Ph. Soussieux, vient du bas latin "parricus".

dérivés :
pargada : ensemble de parcs
pargòt : petit parc
parguèra : enclos où les animaux piétinaient le sostratge.
parguia : basse-cour
pargau : ???


 

- Gaby

desmonvirat

français : dérouté, abasourdi, troublé

Bordalés.


 

- Gaby

carimamó

français : vacarme, brouhaha

Bordalés.


 

- Gaby

codonhadas

français : coups portés à quelqu'un

Bordalés.

voir aussi :

codonh / coing

Prononcer "coudougn".
dérivé :
codonhèir (prononcer "coudougnèÿ") : cognassier


 

- Gaby

de còrn en cunh

français : en travers, en diagonale.

Bordalés.

voir aussi :

cunh / coin

Variantes : conh (prononcer "cougn"), cuenh (prononcer "couégn")

Le dictionnaire gascon de Rei Bèthvéder donne :
coin m. (petit espace) cunh, cuenh, canton, cohin...

Multidiccionari francés-occitan

Il y a bien d’autres mots pour dire "coin" en gascon (còrn, canton...).

arrecunh : recoin


 
 
 

bon viatge

français : bon voyage

Prononcer à peu près "boun biadyé" avec l’accent tonique sur "bia".


 

honhar

français : enfoncer, tasser

Prononcer "hougnà".
"possar hortament, prémer" e’ns ditz lo diccionari "Tot en gascon".
honhada ("hougnade") : poussée

Prumèr diccionari tot en gascon : lo de Pèir Morà !


 

hurlupar

français : ?

"béver en hent brut", e’ns ditz lo diccionari "Tot en gascon".


Prumèr diccionari tot en gascon : lo de Pèir Morà !


 

- Tederic Merger

moret

français : brun

Prononcer "mourét".


 

- Tederic Merger

colana

français : pièce de colombage, tournisse

Prononcer entre "coulano" et "coulane".
Le mot français laisserait croire à un dérivé de "colombe" (pigeon, quoi...), mais il n’en est rien, et le mot racine est plutôt le "latin classique columna, colonne" [Wikipedia].
Le gascon évite la confusion.
dérivés : colanat (prononcer "coulanatt"), à moins que ce soit colanar (prononcer "coulanà"), puisque Robert Coustères, qui est une source fiable, écrivait "coulanà" : ensemble du bâti en colombage, ou cette manière là de construire ?
Lo chafre sus la maison armanhaquesa Le crépis sur la maison traditionnelle d’Armagnac


Un lexique gascon de la charpente ? Tederic M.


 

petepruet

français : ?

pruet = lieu planté de pruniers ? Pourquoi "pete" ?


 

aussariga

français : carcasse, ossature

Je n’ai trouvé ce mot que chez Robert Coustères, "l’arrajàt bregnaire", qui préférait que les "aussarigos" des maisons de colombage d’Armagnac restent "crépies - chafràdos - à l’or du sable fauve préparé à la chaux grasse".

Lo chafre sus la maison armanhaquesa Le crépis sur la maison traditionnelle d’Armagnac

Un lexique gascon de la charpente ? Tederic M.

"ossature bois" pourrait donc se traduire par "aussariga de husta" ?


 

tortís

français : torchis

Prononcer "tourtiss".
Un lexique gascon de la charpente ? Tederic M.

voir aussi :

bard / boue

dérivés :
barda (prononcer "barde"),
bardòc,
bardin,
bardinat, bardinada : terrain très boueux.
bardís : boue, saleté.
bardèr, bardèra :
« bardè,-re s. – Bourbier ; cours d’eau bourbeux. » [Palay]

bartòc : tampon, mélange de glaise et de paille
bardís, bardish, palha-bard : torchis

La parenté avec "barta" (barthe -zone humide auprès d’une rivière) est à étudier.

Noms damb "tortís" :


 

cantilat

français : chevron d’angle d’une charpente

On reconnait la racine "cant*" dans le sens "lo cantèr deu lheit".
Un lexique gascon de la charpente ? Tederic M.

voir aussi :

 

- Tederic Merger

gèsta, genèsta

français : genêt
Mot languedocien correspondant : ginesta

Prononcer entre "gèste", "gnèsto", "yèste", "yèsto"...
variante :
nhèsta (prononcer entre "gnèste" et "gnèsto")
anhèsta semble aussi exister, donc avec un "a" de soutien, comme en témoignent en Armagnac par exemple des lieux "Lagnesta" qui ne peuvent guère être que des "L’anhestar" (lieu planté de genêt).
Il y a d’ailleurs des noms de lieu répertoriés "Laguesta" qui doivent être cacographiques.
dérivé : gestar ((prononcer "jestà") : mot masculin qui signifie "lieu planté de genêt"

Anhesta hlorida suu camin de Hauvèu, a Arriaup (Réaup)
Anhesta hlorida suu camin de Hauvèu, a Arriaup (Réaup)
Photo de Jean (13 mai 2012)
voir aussi :

jauga / ajonc

"jaugue" en français régional.
Prononcer "jawgue", "jawgo", "yawgue", ou "yawgo".
Dérivé :
ajaugar (prononcer "ajawgà" ou "ayawgà"), jaugar : endroit où il y a de la jauga.
jaugut, jaugós (jàwgouss) : couvert d’ajaugue ?

Noms damb "gèsta, genèsta" :